Mbi një miliard euro në pritje: Kosovo rrezikon të humbasë grante të mëdha nga BE-ja

Kosova ballafaqohet me nje situate kritike: mbi një miliard euro në grante dhe kredi ndërkombëtare presin me urgjencë aprovimin e Kuvendit. Këto para, të kërkuara më shumë se një vit më parë, mbeten bllokuar për shkak të vonesat politike dhe kushteve të vota rëndësuese që dalin mbi qeverinë aktuale.

Marrëveshjet ndërkombëtare, nënshkruar me Bashkimin Evropian dhe Bankën Botërore, kanë mbërritur në duart e legjislatorëve përfundimisht në fund të 2024-ës. Gjatë tërë vitit 2025, institucioni i vjeter i Kuvendit nuk arriti t'i miratojë ato, duke bllokuar rrjedhjen e 882 milionë eurove nga Plani për Reforma dhe Rritje i BE-së, si dhe mbi 120 milionë euro të tjera nga projektet e bashkënders.

Afati kritikal dhe rreziqet

Kohëzgjatja e këtyre fondeve nuk është e pafund. Fondet e Planit të BE-së për Reforma dhe Rritje janë të vlefshme deri në vitin 2027. Duke qenë se Kosova hyri në vitin 2026 pa i alokuar këto para as pa i nisur reformat e kërkuara, ekspertët paralajmërojnë për rrezikun seroz të nuk-përfitimit të kapitalit. Banka Botërore ka caktuar 13 shkuzorin 2026 si datë limite për aktivizimin e marrëveshjeve.

"Kosova është vonuar shumë në këtë process," shprehet Bekim Salihu nga Instituti për Studime të Avancuara (GAP). "Rreziku nuk është vetëm koha, por edhe mungesa e mundshme e konsensusit politik në Kuvend për t'i miratuar këto marrëveshje."

Cfarë përmbajnë këto grante?

Paket finansimi përfshin tre komponente të mëdha: 882 milionë euro nga Plani i Rritjes për reforma në financat publike dhe politika fiskale; 90 milionë euro mbështetje buxhetore nga Banka Botërore për përmirësime në legjislacionin financial; 21 milionë euro për ndërtimin e çerdheve të reja dhe trajnim stafit; dhe 18.6 milionë euro për zhvillimin e Sistemit Informativ Shëndetësor.

Pjesa e vështirë: shumica sipas dhe kushtëzimet politike

Zgjedhjet e parakohshme të 28 dhjetorit faktohesën një shumicë të thjeshtë për konstituimin e Kuvendit të ri. Megjithatë, miratimi i marrëveshjeve ndërkombëtare kërkon një shkallë më të lartë - 80 vota. Kjo do të thotë se qeveria e LVV-s do të ketë nevojën për mbështetjen e opozitës.

Më shqetësues, miratimi i këtyre fondeve mund të përdoret si mjete presioni për çështje të tjera politike, si zgjedhja e presidentit. LDK ka deklaruar se do t'i votojë marrëveshjet, ndërsa sjellja e PDK-s mbetet e pasigurtë.

Afatet e shpërndajes

Komisarja për Zgjerim e BE-së, Marta Kos, tashmë ka njoftuar vitin e kaluar se Kosova po humbet muaj të çmuar. Marrëveshjet dështuan t'u miratoheshin më 19 nëntor 2025, pasi opozita refuzoi të shkonte në seancë, duke e akuzuar LVV-n se kishte zvarritur konstituimin e institucioneve përgjatë tërë vitit.

Presioni ndërkombëtar rritet. Ekonomistët kërkojnë veprim të shpejtë. Mbetet të shihet nëse legjislatura e re do të arrijë të kapërcejë gjëma politike për të nxjerrë jashtë grante që mund të transformojnë infrastrukturën shëndetësore, shërbimet sociale dhe politikat ekonomike të kosovës.