Projektet për rregullimin e lumenjve mbeten në buxhet: Vërshimet vazhdojnë të kërcënojnë Kosovën
Pavarësisht planeve të shumta dhe buxheteve të mëdha të parashikuara, projektet për rregullimin e lumenjve dhe ndërtimin e digave në Kosovë nuk realizohen, duke e bërë vendin të prekshëm ndaj vërshimeve të përsëritura në disa komuna.
Projektet për rregullimin e lumenjve mbeten në buxhet, jo në lumenj
Pavarësisht hartave të rrezikut, planeve shumëvjeçare dhe dhjetëra miliona eurosh të planifikuara në buxhet, në terren ndryshimet janë minimale. Çdo herë që reshjet intensifikohen, Kosova përballet me të njëjtin problem: lumenjtë dalin jashtë shtratit, rrugët bllokohen, shtëpitë përmbyten dhe dëmet janë të mëdha.
Në fillim të këtij viti, komuna si Fushë-Kosova, Malisheva, Rahoveci, Klina, Mitrovica e Jugut, Vushtrria, Drenasi, Skenderaj, Gjakova dhe Lipjani u përfshinë nga përmbytjet. Këto zona kanë vuajtur të njëjtat probleme edhe në 2021 dhe 2023, me dëme që vazhdojnë të kompensohen.
““Kur problemet përsëriten çdo vit, kjo nuk ka të bëjë me fatkeqësi natyrore, por me dështim të paralajmërimit dhe mungesë të masave parandaluese.””
Skender Bublaku, profesor dhe ekspert i ujërave, nënvizon se vërshimet mund të minimizohen nëse mjetet për kompensime riinvestohen në rregullimin e lumenjve. Ai kritikon nxjerrjen e paligjshme të zhavorrit që ka dëmtuar shtretërit e lumenjve.
Ushtruesi i detyrës së ministrit të Infrastrukturës, Hysen Durmishi, pretendon se institucionet kanë identifikuar 398 zona me rrezik përmbytje, duke kaluar nga reagimi emergjent në menaxhimin e rrezikut. Megjithatë, pasojat në terren vazhdojnë të jenë të rënda.
““Sikur mjetet që shkojnë çdo vit për kompensimin e dëmeve të orientoheshin drejt rregullimit të lumenjve, brenda 10 vjetësh do të kishim vërshime të minimizuara.””
Sipas raportit të Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit, përmbytjet e 2023-s shkaktuan 3.75 milionë euro dëm vetëm në familje. Buxheti 2025 parashikon dhjetëra projekte, por raportet financiare tregojnë progres të ngadaltë ose mungesë nisjeje për shumë prej tyre.
Kryetarët e komunave si Kaçaniku dhe Podujevë konfirmojnë se projektet për lumin Nerodime dhe Llap nuk kanë filluar, duke e faturuar përgjegjësinë te autoritetet qendrore.
Teknologjia nuk zëvendëson veprimin në terren
Megjithë sistemet moderne të monitorimit (23 stacione meteorologjike, 36 stacione reshimesh etj.), ekspertët si Bublaku theksojnë se teknologjia nuk mjafton pa ndërhyrje fizike në lumenj. Gjatë vërshimeve të fundit, dy ura në Lipjan u përmbytën, duke treguar seriozitetin e problemit.
““Strukturat ekzistuese të lumenjve duhet të rishikohen. Ura nuk guxon të përmbytet - ky është problem shumë serioz.””
Kosova mbetet e rrezikuar veçanërisht gjatë dimrit. Nevojitet zbatim urgjent i planeve për të shmangur ciklin e pafund të dëmeve dhe vuajtjeve.