Fatura e rëndë e përmbytjeve në Shqipëri: 2.5 miliardë dollarë dëme në 30 vite, asnjë zyrtar para drejtësisë

Një raport i fundit nga Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) ka nxjerrë në dritë një tregues alarmant për ekonominë shqiptare: rreth 2.5 miliardë dollarë dëme si pasojë e përmbytjeve gjatë tre dekadave të fundit. Përkundër kësaj shifre marramendëse, përgjegjësia institucionale ngelet "jetime", pasi asnjë zyrtar i angazhuar në mirëmbajtjen e sistemit hidrik apo menaxhimin e emergjencave nuk është dënuar apo gjetur fajtor deri më sot.

Dështimi i menaxhimit të riskut dhe ndërtimet pa leje

Auditimi i KLSH-së, i kryer pas përmbytjeve të vitit 2024 në Vlorë, ka zbuluar një varg dështimesh zinxhir. Sipas raportit, institucionet përgjegjëse kanë dështuar në pastrimin e kanaleve kulluese për dekada me radhë, ndërkohë që menaxhimi i riskut kombëtar mbetet joefektiv dhe në kundërshtim me ligjin për mbrojtjen civile.

Një ndër sfidat kryesore mbetet infrastruktura: rreth 3,285 objekte llogaritet të jenë ndërtuar pa leje mbi sistemin ujitës, kullues dhe mbrojtës të vendit. Ky bllokim i infrastrukturës, i shoqëruar me mungesën e bashkëpunimit mes institucioneve qendrore dhe lokale, ka lënë vendin të ekspozuar ndaj katastrofave të përsëritura.

Tetë përmbytjet e rënda që gjunjëzuan vendin

Që nga viti 1990, Shqipëria ka regjistruar të paktën tetë episode të rënda përmbytjesh që kanë prekur zona të tëra të vendit:

• 1995: Përmbytje të gjera në zona të ndryshme.
• 2002: Lajthitja e shtatorit preku 7,500 familje në Lezhë, Milot dhe Torovicë.
• 2004: Përsëritja e krizës në lumenjtë Drin dhe Bunë.
• 2005: Vjosa del nga shtrati duke përmbytur Jugun.
• 2010-2011: Kriza masive në Nënshkodër me 12 mijë qytetarë të evakuuar.
• 2015: 709 shtëpi të shkatërruara plotësisht në Jug.
• 2017: Vjosa sërish rrezikon jugun, 4,700 banesa të dëmtuara.
• 2021 dhe 2024: Goditja e radhës për Lezhën, Shkodrën dhe Vlorën me biznese e rrugë të shkatërruara.

Heshtja e drejtësisë

Edhe pse faturat ekonomike dhe sociale janë të rënda, hetimet mbeten pothuajse inekzistente. Deri më tani, drejtësia ka hapur vetëm dy çështje. E para, ajo për përmbytjet e vitit 2010 në Shkodër pas hapjes së digave, u pushua me arsyetimin se veprimi ishte i justifikuar. E dyta, e nisur së fundmi nga Prokuroria e Durrësit për përmbytjet e fundit, është ende në proces, por deri tani nuk ka asnjë person të dyshuar për shpërdorim detyre apo shkatërrim prone.

“Shqipëria nuk ka arritur të përshtatë menaxhimin e riskut me kushtet e reja klimatike, duke rënë në kundërshtim me detyrimet ligjore.”